Путешествие из Баку в Эривань... Часть четвертая…

20 Июля 2006 [09:40] - Day.Az

«Фахреддин Абасзаде и Аликрам Гумбатов вместо «Талышстана» получат жирный шиш».

Утро, 8-го июля. После вчерашнего рок концерта, я долго не мог прийти в себя. То ли от впечатлений полученных на концерте, то ли от «лопнувших» перепонок, а может от того, что у меня так часто меняются телохранители. А тем временем, после завтрака началось обсуждение тем, вынесенных на повестку дня конференции...

Первыми выступили абхазы и осетины. Честно говоря, я не ожидал подобной агрессии с их стороны. Они критиковали грузин и Грузию на чем свет стоит. Для меня это было удивительно – я был уверен, что больше всех на этих обсуждениях, будут грызться между собой карабахские армяне с азербайджанцами. Прислушавшись к выступлениям ораторов, я обнаружил, что абхазы и осетины, говоря о компромиссах и уступках, подразумевали признание их независимости.

Слава Богу, у нас с карабахскими армянами таких проблем не было (они за всю неделю ни разу ничего плохого в адрес Азербайджана, азербайджанского народа и азербайджанских властей не сказали).

После обеда Луиза Погосян предложила участникам рассказать о проблемах существующих в наших государствах и непризнанных сообществах. Например, о том, как у нас обстоят дела со свободой слова, правами человека, демократией. Начну со своего выступления. В первую очередь я отметил, что в Азербайджане со свободой слова проблем нет. Однако, выражаясь словами Эльчина Шихлинского, я добавил, что «у противной стороны тоже есть свобода действий, и они в любой момент могут искалечить, а то и вовсе убить тех, кто воспользовался этой самой свободой слова. То есть, свобода у нас есть, просто она для всех».

Всем очень понравились слова Шихлинского, и высказанному главным редактором газеты «Айна-Зеркала» афоризму очень долго аплодировали.

«А что касается оппозиции, то она просто ликвидирована. У нас в Азербайджане нет оппозиции. Да, в наличии имеются партии, лидеры, какие-то оппозиционные издания, но оппозиции все равно нет. А рейтинг Ильхама Алиева все растет и растет...», - закончил я.

«Эх, сюда бы Акифа Наги!»

Вслед за мной слово взяла Луиза Погосян. О, это было поистине революционное выступление! Она охарактеризовала армянское общество больным. «Миф о геноциде, которым нас пичкают, сделал армянское общество закомплексованным и больным. Мы воспитываем своих детей в ненависти к туркам. В данном случае, турки для нас это Турция и Азербайджан. Нам говорят, что мы победили на войне, но в действительности весь наш регион в проигрыше, и в частности, мы сами. Никакого развития не наблюдается, ничего хорошего не происходит. Сколько может продолжаться, эта пропаганда ненависти? Мы не можем работать на перспективу, постоянно мысля ретроспективно», эти слова Луизы звучали набатом.

Эффект был велик! «Эх, сюда бы ярого армянофоба Акифа Наги! Чтобы он сказал на эти слова?», - подумал я.

А тем временем, слово было предоставлено Альберту Восканяну: «В Карабахе все песни про Отечество, и военные марши, начинаются со словами «турок враг» и заканчиваются лозунгами о «великой Армении». Я хочу помешать этому, объяснить людям, что, в конце концов, нам придется жить вместе с этими людьми», заявил он. После данного выступления, я с гордостью отметил, что ничего подобного у нас нет. По крайней мере, я еще не слышал ни одного марша или песни, где говорится об армянах и о том, что их нужно истреблять.

Наступила очередь выступать Георгию Ваняну. Ему тоже было, что сказать по поводу пропаганды ненависти. Много лет назад, когда Георгий Ванян занимался политикой, он предложил властям Армении признать территориальную целостность Азербайджана, отойти в сторону и не вмешиваться в дела карабахских армян и властей Азербайджана. «Но мои призывы услышаны не были. Армения своим вмешательством усугубила ситуацию в зоне конфликта и сегодня у карабахских армян больше антагонизма с Ереваном, нежели с Баку», - резюмировал Георгий Ванян.

Кстати, хочу напомнить читателям, что именно он, в бытность свою директором средней школы в Армении, запретил в своей школе учебники по истории. Он мотивировал это тем, что «история, которая пишется в Армении, превращает будущее поколении в инвалидов и терроризирует молодежь, которая начинает искать под каждым кустом врага турка».

Естественно, что в результате самодеятельности, которую он развернул в своей школе, он лишился работы. Но Георгий сдаваться не собирался. Он ходил по школам со своей группой миротворцев и спрашивал у детей, какие страны являются соседями Армении. Дети, по его словам, называли Францию, США, Россию. Тогда Георгий открывал карту и объяснял детям: «Вот видите, сверху Грузия, справа Азербайджан, снизу Иран, а слева Турция. Вот эти государства и есть наши соседи, с которыми мы жили, и будем жить в соседстве всегда. Сейчас существуют некоторые проблемы с некоторыми из них, но мы должны эти проблемы решать и научится жить в мире и согласии», - говорил он детишкам. Сколько после этих слов армянских детей задумалось и взглянуло на Азербайджан иными глазами – не знаю.

Но даже если всего один армянин, прослушавший рассказы Георгия Ваняна перестал видеть в азербайджанцах врагов – есть надежда на то, что будущие поколения наших народов смогут найти общий язык. И еще. Проделанную армянами работу и высказанные армянами речи я привожу специально для одного азербайджанского телеканала, который не пытается даже выслушать доводы прогрессивно мыслящих армян.

Что до дискуссии, то в ее ходе был поднят вопрос о губинских евреях, которые в этом году начали утверждать, что от армян досталось и им. Я заявил, что действительно в Губе в этом году появились евреи, утверждающие, что в массовой резне, которую устроили нам дашнаки, пострадал и их народ. На этом «еврейский вопрос» был исчерпан.

Зато я напомнил участникам рабочей встречи, о так называемых «борцах за свободу талышского народа», которые два раза собирались в Ереване и проводили свои «симпозиумы». А официальный Ереван, дабы навредить соседу, всячески содействовал сепаратистам, которые даже у себя в южном регионе Азербайджана, популярностью не пользуются и являются изгоями. «Фахреддин Абасзаде и Аликрам Гумбатов вместо «Талышстана» получат жирный шиш», - сделал я не совсем дипломатичное заявление, но суть его от формы не менялась и я продолжил, вдохновленный тем, что мой пассаж не был встречен свистом и обструкцией.» Официальный Ереван должен немедленно прекратить оказывать «гостеприимство» талышским сепаратистам, и прочим маргинальным элементам. Я понимаю, что Армения является моно-государством и ей сложно понять, что в одном государстве могут проживать нацменьшинства. Но что станет с нашим государством, если каждая этническая группа, проживающая в ней, начнет провозглашать независимость?», - вопрошал я.

Как оказалось, у армянской стороны, так же были свои претензии к Азербайджану… Джульетта Арустамян из Карабаха, заявила, что «Азербайджанское правительство должно выплачивать компенсации армянам, которые оставили в Азербайджане свое имущество, когда спасали свою жизнь». Но я даже не стал комментировать это абсурдное требование. Тем более, что следом послышался вопрос об армянской церкви в Баку. Я сказал участникам, что с церковью все в порядке, и что его огородили красивым заборчиком, отреставрировали, никакой библиотеки мы там не открывали и никаких бильярдных там нет (многие в Армении все еще полагают, что в армянской церкви, азербайджанцы играют бильярд и распивают чай)...

Самое интересное, что я сам так и не смог получить вразумительного ответа на вопрос о судьбе шушинской мечети и мне так же не смогли толком объяснить, почему горят оккупированные территории. По мнению некоторых это «матушка природа виновата», а были некоторые, которые просто не затрагивали эту тему»

Развенчанный миф: сын Зория Балаяна

В перерыве, за чашкой кофе, один мой ереванский друг, рассказал мне интересную историю из жизни «великого» Зория Балаяна, одного из инициаторов движения за отторжение Карабаха от Азербайджана, этого махрового националиста.

Итак, год 1993-ый. На улицах Армении задерживают молодых (и немолодых) мужчин, и насильно сажают в автобусы, для дальнейшего отправления их в качестве пушечного мяса, в зону боевых действий... Сын Зория Балаяна в это время проходил, по какой то улице и привлек внимание военных, которые захотели задержать его. Но молодому человеку удалось убежать от них, и он скрылся в неподалеку находящейся редакции газеты «Азг». Из редакции он позвонил своему отцу (текст разговора приведен со слов сотрудника газеты «Азг»):

«Папуля, меня хотят отправить на войну!»
«Кто хочет? Кто смеет? Ты где?»
«Я в редакции газеты «Азг». Помоги мне!»
«Оставайся на месте, никуда не выходи. Сейчас я приеду!»

И действительно приехал. Приехал и так «спас» своего сына, что его никто больше не пытался отправить на войну, до самого подписания соглашения о перемирии. «Вот такие дела! А у вас этого Зория демонизируют и наверняка думают, что патриотизм у него из ушей прет. Да все они сволочи, эти идеологи войны!», - резюмировал мой собеседник. Я спросил у него: «Вы разрешаете мне написать об этой истории в Баку. Разумеется, вашего имени в материале не будет». Он дал свое согласие.

Продолжение следует…

Алекпер Алиев
Баку-Тбилиси-Ереван-Баку
Специально для Day.Az

***15.07.2006 00:07
Hilal Memmedov*** postunun davami

6-ji yazi ( “gara tufan”)

Gara volga Milli Tehlukesizlik Nazirliyinin (MTN) binasinin garshisinda dayananda, rahat nefes aldim. Demeli, hele “ecelim gelmeyibmish”, dushundum. Bu binaya gej-tez cagirilajagimi ise 5 ile yaxin idi ki, “sebirsizlikle” gozleyirdim.
Yeri gelmishken, evvelki 5-ji yazimda, “Banamaz”in ifadesiyle desek,bu “dedektiv” mejaramin martin evvellerinde oldugunu guman edirdim,amma dunen elime kechen “Toloshi Sedo” gezetinin 20 fevral nomresinden oyrendim ki, bu gorush 19 fevrala tesaduf edir. Gazetin hemin nomresindeki musahibemde bu barede ystyortyly bezi megamlar geyd edilmishdir.
Bu barede bir geder sonra…
Ne ise…MTN binasinin yuxari mertebelerinden birindeki otaga getizdirildim. Yanimdasa kimese zeng vurub “mujde” istediler ki, “bes,
tapilib,getirmishik”. Sonralar oyrendim ki, sen deme bu zavallilar neche gun imish ki, gah instituta, gah evimize,gah yigincag ve diger yerlere gelib, meni tam mexfi formada “ogurlayib” MTN-de “aglimi bashima goymag” uchun elverishli megam gezirmishler. O megam da nehayet bash tutmushdu. Bir genc “chekist” otaga daxil oldu. Danishigindan shubhem galmadi ki,teze- “jebhechi” chekistlerdendir. Elbette, bu ve diger shobelerdeki sohbetlerimizi size tefsilatiyla negl etmek fikrinde deyilem, ona gore yox ki, gorxuram ve ya onlara nese ved verdiyimden bunu etmirem. Yox, eksine o “cebhechi” chekistden ozge, digerleri menimle shexsiyyetime hedsiz ehtiramla reftar etdiler. Eslinde onlarin mene teklif ve iradlari da bu strukturun vezifesi idi.Onlar bunu mene dolayisiyla basha salmasaydilar da, men 100% bilirdim ki, bu gun dovlet (mtn vasitesiyle) - demek olar ki, butun siyasi partiya ve ya dovlet rehberlerini oz suzgejinden kechirmekle xalg garshisinda “ sehne oyunlarini” guran bir mexanizmdir. Bu, neinki Azerbaycanda, lap Irandada,Rusiyadada, Turkiyedede, Kosta-Rikadada,Mozambikdede guman ki beledir. “Igtidar-muxalifet oyunlari” da bele…Shubhesiz ki, dunyada en gucli SSRI KGB-sini dagidanlar teze bir shey gura da bilmezdiler. Odur ki, o jebhechi chekistin “Mustegil ,suveren, bolunmez Azerbaycan dovletinin tehlukesizliyini jan-bashla goruyacaglarini, hech bir ermeni,talish-lezgi-… seperatizmine yol vermeyeceklerini” ve i.a. nagillari mene danishdigja, o zavallilara lap yazigim gelirdi.Belelikle, bura cagirilmagimda esas megsed - ilk novbede, partiyamizin adindan bu gynki suverenliyimize “leke getiren” “talish” kelmesini ystumuzden guturmeli idik. O chekiste sual verende ki, “xeyir ola, bes ne eceb dovletimizin tehlukesizliyi namine bu tekliflerinizi, bu gunlerde geydiyyatdan kechirtdiyiniz, bashinda “turk” “shapkasi”(kelmesi) olan diger partiya liderlerine demirsiniz? Ne uchun milli seperatizmin koklerini son vaxtlar olkemizde vuset almagda olan turkchilikde yox, bizim bu “talish” adimizda axtarirsiniz?”. Achig cavab verdi ki, “bes, Azerbaycan – turk dovletidir, siz etniklerin ise buna gisqanmaga haggi yoxdur”.
Elbette, myeyyen muddet sonra MTN-ne novbeti chagirilishimda (bu defe dinj formada) meni “agillandirmaga” chalishan bashga shobe mudiri (orta yashli idi) bu formada danishmadi, eksine, bildirdi ki, “biz hech turkchiliye de yol vermerik.Azerbaycan – burada yashayan butun xalglarin vetenidir”. Bu orta yashli chekistin ise xalis KGB-chi olduguna shubhem yox idi. Yeri gelmishken,onunla sohbetimdeki maragli bir epizodu xatirlayim: O “nesihet” namine mene dedi: “dunen, “filan”(adini yazmiram) lezgi hemkarini da getizdirmishdiler bura, bizde ishleyen bir lezgi shobe mudiri onun uzune tupurub dedi ki, ay bigeyret, bes men lezgi deyilem, hansi huguglarim tapdalanib? Bax, suyu suzyle-syzyle, “agillanib” getdi oz “lezgistanina”… Indi sen de, ay Hilal Memmedov, hansi talishin huguglarinin tapdalanmasindan sohbet edirsen ki, bu binamizin az gala yarisi talishdir, hele DIN-de vezifede ishleyenleri demirem”. Derhal cavabinda dedim: “cagirin bura o rehber chekistlerinizden birini, baxag, kim-kimin yzyne tupurer”. Bu cavabim onu hech heyretlendirmedi de… Nehayet ki, garshisinda duranin kim oldugunu derk edib, yzuny mene teref tutdu(o vaxta geder ise ele bil hech meni gormurdy): “he…demeli, dogrudan da sen imishsen o beyinleri oz milletchilik zeheri ile dumanlandiran H.Memmedov…Beli, efsus ki, senin o milletchi zeherin bizim bu binaya da yol achmishdir – mudafiechelerin de az deyil, amma chox chekmez, dovletimizin milli tehlukesizliyi namine en jiddi tedbirlere el atmag mecburiyyetinde galacagik.. Get, 1)2)3)… tekliflerimiz barede yaxshi-yaxhi fikirlesh. Gorurem ki, agilli oglansan,yaxshi da riyaziyyatchisan, Amerikada neshr edilen butun megalelerin de bizdedir, her halda, birinci teklif de oz guvvesinde galir: get riyaziyyatinla meshgul ol, sene toxunan hech kim de olmaz, bu elminle Azerbaycana daha chox xeyir vere bileceksen, neinki siyasetle”. Bu son 13 ilde,herdenbir riyaziyyatchi kollegalarima bu epizodu xatirladanda, hami bir agizla tekrarlayirlar ki, “eshi, axi neyi sehv deyirdiler, indi oturmushdun Amerikada ya ele devet aldigin Ishvechde, en azi profesor idin,cibin de dolu?!”… Bu gune geder mene gore narahatchilig kechiren butun bu eziz kollegalariminin da hagli narahatchiliglarina yegin ki bu yazimda cavab vereceyem, inshAllah!
Ne ise…Beli, menim de syum suzyzyle-suzule (herchend ki, “tupurchek” gazanmamagim ozu de bir gelebem idi) MTN binasini terk etmishdim…
Eziz doslarim! Bu 2-ji “MTN gorushumi” helem ki, burada goyag, gayidak o ilk dedektiv mejaramiza… Jebhechi chekist sonra menden sorushdu: “Nolub, indi de Elikram Hummetov sizin partiyanizin yzvi olub?” Duzi, bu sualdan lap diksindim de… Dedim: “yegin, size de yaxhshi bellidir ki, onula hech bir elagemiz yoxdur. Her halda bele bir addim olsaydi, bilmemish olmazdim”(bildiyime gore, onda Elikram Mudafie Nazirliyinin myavini vezifesinden tezece istefa vermishdi). Duzi, cox muammali shekilde bir-birlerinin yzlerine baxdilar.Sorushdular: “bize chatan melumatlara gore, indi de mustegil talish dovletinin yaradilmasi barede muzakireler aparirsiniz, meger bu agir jinayetin mesuliyyetini derk etmirsinizmi?”
Lap diksindim. Axi, neinki meslekdashlarimla dar bir cherchivede, hech yuxumda da bunu xatirlamirdim.Dedim: “Eger, dogrudan da, bele bir sohbeti ne vaxtsa, hetta yuxumda bele geyd etmisinizse, onda oz jinayet jezami chekmeye haziram”. Cebhechi chekist, derhal yerinden hoppanib bir kagiz-gelem getirdi ki, bu fikrivi oz desti-xettinle yaz. Dedim ki, “boyuk menumiyyetle!”
Texminen bu formada, iri herflerle yazdim: “ATXP – oz nizamnamesine tam muvafig fealiyyet gostererek, suveren ve mustegil Azerbaycan dovletinin tamligi ve bytovluyu ugrunda mubarize aparir”. Chekistler belke de, on defe o jumlemi oz aralarinda xirdaladilar. Dediler ki, “bes neychun, “parachalanmaz” sozunu elave etmedin?”. Gelemi elime aldim, iri herflerle, o sozu de “suveren ve mystegil” sozlerinden sonra daxil etdim.Amma, o jebhechi chekist yene de kinayeli bir baxishiyla mene dedi: “gorurem ki, burda da nizamnamenizde oldugu kimi, ozunuze yer saxlamisiniz, amma yadda saxlayin ki, her hansi formada dovletimizi parchalamaga yonelmish butun separatist jehdleri beshikde iken bogacagik”. Dedim ki, “ela edeceksiniz, biz de bu yolda elimizden geleni esirgemeyeceyik!”
Hemin gun bashga bir shobede aldigim “meslehetden” sonra, derhal “Toloshi Sedo” gezetinin redaksiyasina gachdim. Yuxarida geyd etdiyim 20 fevral nomresindeki musahibemin sozlerini demek olar ki, tamamile deyishdim.
Eziz dostlar, kimde gazetin o nomresi varsa,achib diggetle oxumanizi rica edirem. Orada eks olunan iri herfli son ifadeler dehshetli bir harayim idi: “BEYLER, GORXMAYIN “TALISH” SOZUNDEN! Vallah,billah hech bir chirkin niyyetimiz yoxdur ve ola da bilmez. Beyler, gaytarin “talish” adimizi bize!”.
Shubhesiz ki, bu MTN-deki gorushumu de hech olmasa bir muddet gizletmeye mecbur idim.
Dogrusu, o gorushden sonra, 100% get etdim ki, gabagda nese hazirlanir…
Ilk onje, partiyanin adinin deyishilmesinin bu gun vacibliyini derk etdim. Eks tedgirde, neinki bizi geyd etmeyecekdiler, yaxin gunlarde dehshetli bir texribat da hazirlayib, partiyanin ynvanina yaza bilerdiler. Meselen, gorxdum ki, dogrudan da, Lenkeranda filan bazarda, kichik bir milli toggushma yaransin ve 1-2 nefer partiya yzvimiz de hech neden gurban getsin.Efsus ki, chox derinliye gede bilmeyeceyem. Milyonlarla gunahsiz insanlarin facieli taleyi yzerinde oz dehshetli eksperimentlerini aparan bu NKVD sisteminden dogan kgb,mtn ve i.a. teshkilatlarin da “xeyriyye fondu” olmadigina yegin ki, sizin de shubheniz olmaz!
Eziz dostlar! Inanin ki, o vaxtlar dogrudan da hech aglimiza bele gelmezdi ki, Elikram 2 aydan sonra partiyamiza yzv olmag barede erize yazajag ve iyun ayinin evvellerinden bashlayarag, Lenkerani ve ymymen zonamizi son derece gergin siyasi hadiseler ehate edecekdir(Elbette, helem ki yanlish mentigi netice chixartmaga telesmemeyinizi rica edirem).
Yeri gelmishken, son derece maragli bir megami da nezerinize chatdirmagi isteyirem: o vaxtlar bezi myxalif (artig, igtidar) gazetleri Naxchivan MM sedri Heyder Eliyevi neinki Naxchivani, hetta gelecekde Talish mahalini da Azerbaycandan ayirmagda maragli olmasinda ittiham edirdiler. Elbette, o vaxtlar bu “mojuze”-“shaienin” arxasinda neler durdugunu bilmirdim, amma bir musahibesinde H.Eliyev bunun onun ynvanina deyilmish sher oldugunun bildirmishdi…
Ne ise…Alem garishmishdi bir-birine…
Bu gun, bu setirlerimi oxuyan cavanlar chetin ki, o dramatik dovrun siyasi oyunlarini mufessel derk ede bilsinler, amma yegin ki, bu yazimdan sonra ozleri de tedricen basha dushecekler ki, o vaxt bir choxlari kimi, bizim ATXP - TITANIKimiz de o DUNYA adli OKEANIN az gala merkezinde neheng bir AYSBERGin gizlendiyini hiss etmeye bashlamishdi…
Yuxarida adini chekdiyim 20 fevral musahibesinde, bu AYSBERGIN yaradacagi gara tufanindan xilas yolunu isa yalniz ALLAHA duamda gorurdum: “ …Yzymy ise Allaha – haggi nahaggdan guzgu kimi ayiran O guvveye tutub deyirem: Ilahi, min illerden beri bizi adlandirdigin talish kimi gorumusan, yene de ymidimiz Senedir: bizi garshida gelen GARA TUFANdan goru!” (T.S. gazeti,20 fevral,1993)

(ardi var)

16 iyul 1992-ci il, Astara faciesinin ildonumy ile elaqedar olaraq,AXBP-nin teshebbusi ile Shahagac kendinde ve Astara sheherinde kechirilen mitinqde
TMMR Ali Bash Komandani ELIKRAM HUMMETOVUN CHIXISHI

Bir il bundan evvel bizim zonada,regionda agir facie olub.Ancag yene de her birimiz ozumuze qapilmish,ozumuz uchun yashayiriq. Bu gun o facienin mahiyyetini derq ede bilmirik ve chetinlikle qabul edirik.
Bir il bundan evvel Iskender Hemidov zonamiza qelende hech kesden hech ne sorushmadan,aqsaqqallarla meslehetleshmeden oz quldur emeliyyatini heyata kechirmek uchun en chirkin ysullardan istifade etdi. Shehid olan korpenin ise hech bir qunahi yox idi. Onda hamiliqla onu mydafieye galxmadiq,susduq.Bu gun de men qorxuram ki, ele biz tek qala-qala sabah da bashimiza min bir bela qetirilsin, sabah da hansisa emeliyyat kechirilsin. Dunya tarixinde en dehshetli cinayet odur ki, korpe ushaqa qesd edilir.Korpe ushaqi diri-diri yandirirlar. Bir ushaq qirov goturulende butun dunya ayaga qalxir ki, o ushaqi xilas etmek lazimdir,boyukler chox vaxt ozlerini qurban verirler ki, o yshaqi xilas etsinler. Lakin biz neyledik? Bizi yixan biqanelik,biri-birimizin elinden tutmamaqimiz olacaq. Qelin,fikirleshek,imkan vermeyek ki, bizim bolqeye,kendlerimize bele qatiller daxil olub istediklerini elesinler. Korpe yshaqi,onun ailesini qetle yetirdikden sonra Iskender Hemidov az qala Azerbaycanin milli qehremani seviyyesinde reqbetle teriflenir,emeliyyatin ygyrlu kechmesi haqqinda soz-sohbetler qezirdi. Bizim ise etiraz etmeye qucumuz chatmirdi,birleshmek ise istemirdik. Bu gun biz tarixi bir dovru yashayiriq. Ele bir dovru ki, hami onu derk etmeliyik. Kimlerise meydanda tek qoymamaliyiq.
Bu gun menimchun danishmaq chox agirdir.Chunki yaxamizda korpe yshagin matem sheklini gezdiririk.Biz bir ilden sonra her sheyi derk ederek,onun qarshisinda peshimanchiliq hissi kechirdereq,eziz xatiresini yad etmekle,xecaletli olduqumuzu bir daha gosterib,ondan yzr izteyerek, qelecekde bele hallarin bash vermemesine soz vermek isterdik. Men butun varliqimla soz verirem ki, Iskender ve onun quldur destesi oz cinayet mesuliyyetine celb olunmayinca rahat olmayacagam. Men isterdim ki, bunu her biriniz isteyesiniz.
Bu gun basha dushmeliyik ki, dunen biz kim idik,sabah kim olacagik.Ancaq sabah uchun addimlari bu gun atmaliyiq.
Qardashlar! Bu gun “biz variq,demek, dunya var, yoxuk,demek dunya yoxdur” kimi fikirleshmemeliyik.Bizden sonrakilar ishimizi davam etdirmelidirler.
Xalqin boyuk hissesi bu gun geden proseslerden yzaq dushub,hadiselere oz munasibetlerini bildirmek istemirler.Lakin unutmaq olmaz ki, Shahagacda yandirilan o ev bir gun onun da evi ola biler. Beli, bir il bundan evvel hami ayaqa galxib oz sesini qaldirsaydi,dunen Qencede de qanli hadiseler olmazdi.
Men butun Shahaqac kendine,Astara ehline, butun bolqemize bash saqligi verirem. Allah bize hemreylik versin. Allah bizde quvve yaratsin ki, biri-birimizin elinden tutmaqa hemishe qucumuz chatsin. Sizi qardashliqa,mehribanchiliqa,biri-birinizi qorumaqa chagiriram. Allah shehidlerimizi rehmet etsin.

16 iyul 1993-ci il. Astara sheheri.

16 iyul 1992-ci il Astara faciesinin ildonumy ile elaqedar olaraq,AXBP-nin teshebbusi ile Shahagac kendinde ve Astara sheherinde kechirilen mitinqde
TMMR Ali Bash Komandani ELIKRAM HUMMETOVUN CHIXISHI

Bir il bundan evvel bizim zonada,regionda agir facie olub.Ancag yene de her birimiz ozumuze qapilmish,ozumuz uchun yashayiriq. Bu gun o facienin mahiyyetini derq ede bilmirik ve chetinlikle qabul edirik.
Bir il bundan evvel Iskender Hemidov zonamiza qelende hech kesden hech ne sorushmadan,aqsaqqallarla meslehetleshmeden oz quldur emeliyyatini heyata kechirmek uchun en chirkin ysullardan istifade etdi. Shehid olan korpenin ise hech bir qunahi yox idi. Onda hamiliqla onu mydafieye galxmadiq,susduq.Bu gun de men qorxuram ki, ele biz tek qala-qala sabah da bashimiza min bir bela qetirilsin, sabah da hansisa emeliyyat kechirilsin. Dunya tarixinde en dehshetli cinayet odur ki, korpe ushaqa qesd edilir.Korpe ushaqi diri-diri yandirirlar. Bir ushaq qirov goturulende butun dunya ayaga qalxir ki, o ushaqi xilas etmek lazimdir,boyukler chox vaxt ozlerini qurban verirler ki, o yshaqi xilas etsinler. Lakin biz neyledik? Bizi yixan biqanelik,biri-birimizin elinden tutmamaqimiz olacaq. Qelin,fikirleshek,imkan vermeyek ki, bizim bolqeye,kendlerimize bele qatiller daxil olub istediklerini elesinler. Korpe yshaqi,onun ailesini qetle yetirdikden sonra Iskender Hemidov az qala Azerbaycanin milli qehremani seviyyesinde reqbetle teriflenir,emeliyyatin ygyrlu kechmesi haqqinda soz-sohbetler qezirdi. Bizim ise etiraz etmeye qucumuz chatmirdi,birleshmek ise istemirdik. Bu gun biz tarixi bir dovru yashayiriq. Ele bir dovru ki, hami onu derk etmeliyik. Kimlerise meydanda tek qoymamaliyiq.
Bu gun menimchun danishmaq chox agirdir.Chunki yaxamizda korpe yshagin matem sheklini gezdiririk.Biz bir ilden sonra her sheyi derk ederek,onun qarshisinda peshimanchiliq hissi kechirdereq,eziz xatiresini yad etmekle,xecaletli olduqumuzu bir daha gosterib,ondan yzr izteyerek, qelecekde bele hallarin bash vermemesine soz vermek isterdik. Men butun varliqimla soz verirem ki, Iskender ve onun quldur destesi oz cinayet mesuliyyetine celb olunmayinca rahat olmayacagam. Men isterdim ki, bunu her biriniz isteyesiniz.
Bu gun basha dushmeliyik ki, dunen biz kim idik,sabah kim olacagik.Ancaq sabah uchun addimlari bu gun atmaliyiq.
Qardashlar! Bu gun “biz variq,demek, dunya var, yoxuk,demek dunya yoxdur” kimi fikirleshmemeliyik.Bizden sonrakilar ishimizi davam etdirmelidirler.
Xalqin boyuk hissesi bu gun geden proseslerden yzaq dushub,hadiselere oz munasibetlerini bildirmek istemirler.Lakin unutmaq olmaz ki, Shahagacda yandirilan o ev bir gun onun da evi ola biler. Beli, bir il bundan evvel hami ayaqa galxib oz sesini qaldirsaydi,dunen Qencede de qanli hadiseler olmazdi.
Men butun Shahaqac kendine,Astara ehline, butun bolqemize bash saqligi verirem. Allah bize hemreylik versin. Allah bizde quvve yaratsin ki, biri-birimizin elinden tutmaqa hemishe qucumuz chatsin. Sizi qardashliqa,mehribanchiliqa,biri-birinizi qorumaqa chagiriram. Allah shehidlerimizi rehmet etsin.

Talish-Mugan Muxtar Respublikasi (TMMR) Ali Bash Komandananinin iyul ayinin 16-nin MATEM GUNU elan edilmesi hakkinda

SERENCAMI

1992-ci il iyulun 16-da Astara rayonunun Shahagac kendinde “Subtropik emeliyyati” adi altinda hemvetenlerimize qarshi toredilmish misli gorunmemish cinayetin bir ili tamam olur. Bununla elaqedar olaraq emr edirem:
1. Iyul ayinin 16-si TMMR-de matem guny elan edilsin.
2. TMMR erazisinde hemin gun kechirilmesi nezerde tutulmush butun tenteneli merasimler ve yigincaqlar dayandirilsin.
3.Hemin gun mescidlerde shehidlerin ruhuna Quran oxunsun,ehsan verilsin,mezarlarinin ystunde ekliller qoyulsun.
4.1993-ci il iyul ayinin 16-de,saat 12-de Astara sheherinde bolqe ehalisinin numayendelerinin ishtiraki ile matem mitinqi kechirilsin.

TMMR Ali Bash Komandani: polkovnik Alikram Hummetov
16 iyul 1993-ci il.

16 iyul 1992-ci il, Astara faciesinin ildonumy ile elaqedar olaraq,AXBP-nin teshebbusi ile Shahagac kendinde ve Astara sheherinde kechirilen mitinqde TMMR Ali Bash Komandani Elikram Hummetovun chixishi

Bir il bundan evvel bizim zonada,regionda agir facie olub.Ancag yene de her birimiz ozumuze qapilmish,ozumuz uchun yashayiriq. Bu gun o facienin mahiyyetini derq ede bilmirik ve chetinlikle qabul edirik.
Bir il bundan evvel Iskender Hemidov zonamiza qelende hech kesden hech ne sorushmadan,aqsaqqallarla meslehetleshmeden oz quldur emeliyyatini heyata kechirmek uchun en chirkin ysullardan istifade etdi. Shehid olan korpenin ise hech bir qunahi yox idi. Onda hamiliqla onu mydafieye galxmadiq,susduq.Bu gun de men qorxuram ki, ele biz tek qala-qala sabah da bashimiza min bir bela qetirilsin, sabah da hansisa emeliyyat kechirilsin. Dunya tarixinde en dehshetli cinayet odur ki, korpe ushaqa qesd edilir.Korpe ushaqi diri-diri yandirirlar. Bir ushaq qirov goturulende butun dunya ayaga qalxir ki, o ushaqi xilas etmek lazimdir,boyukler chox vaxt ozlerini qurban verirler ki, o yshaqi xilas etsinler. Lakin biz neyledik? Bizi yixan biqanelik,biri-birimizin elinden tutmamaqimiz olacaq. Qelin,fikirleshek,imkan vermeyek ki, bizim bolqeye,kendlerimize bele qatiller daxil olub istediklerini elesinler. Korpe yshaqi,onun ailesini qetle yetirdikden sonra Iskender Hemidov az qala Azerbaycanin milli qehremani seviyyesinde reqbetle teriflenir,emeliyyatin ygyrlu kechmesi haqqinda soz-sohbetler qezirdi. Bizim ise etiraz etmeye qucumuz chatmirdi,birleshmek ise istemirdik. Bu gun biz tarixi bir dovru yashayiriq. Ele bir dovru ki, hami onu derk etmeliyik. Kimlerise meydanda tek qoymamaliyiq.
Bu gun menimchun danishmaq chox agirdir.Chunki yaxamizda korpe yshagin matem sheklini gezdiririk.Biz bir ilden sonra her sheyi derk ederek,onun qarshisinda peshimanchiliq hissi kechirdereq,eziz xatiresini yad etmekle,xecaletli olduqumuzu bir daha gosterib,ondan yzr izteyerek, qelecekde bele hallarin bash vermemesine soz vermek isterdik. Men butun varliqimla soz verirem ki, Iskender ve onun quldur destesi oz cinayet mesuliyyetine celb olunmayinca rahat olmayacagam. Men isterdim ki, bunu her biriniz isteyesiniz.
Bu gun basha dushmeliyik ki, dunen biz kim idik,sabah kim olacagik.Ancaq sabah uchun addimlari bu gun atmaliyiq.
Qardashlar! Bu gun “biz variq,demek, dunya var, yoxuk,demek dunya yoxdur” kimi fikirleshmemeliyik.Bizden sonrakilar ishimizi davam etdirmelidirler.
Xalqin boyuk hissesi bu gun geden proseslerden yzaq dushub,hadiselere oz munasibetlerini bildirmek istemirler.Lakin unutmaq olmaz ki, Shahagacda yandirilan o ev bir gun onun da evi ola biler. Beli, bir il bundan evvel hami ayaqa galxib oz sesini qaldirsaydi,dunen Qencede de qanli hadiseler olmazdi.
Men butun Shahaqac kendine,Astara ehline, butun bolqemize bash saqligi verirem. Allah bize hemreylik versin. Allah bizde quvve yaratsin ki, biri-birimizin elinden tutmaqa hemishe qucumuz chatsin. Sizi qardashliqa,mehribanchiliqa,biri-birinizi qorumaqa chagiriram. Allah shehidlerimizi rehmet etsin.

Talish-Mugan Muxtar Respublikasi (TMMR) Ali Bash Komandananinin 1993-ci il iyul ayinin 16-nin MATEM GUNU йlan edilmesi hakkinda

SERENCAMI

1993-ci il iyulun 16-da Astara rayonunun Shahagac kendinde “Subtropik emeliyyati” adi altinda hemvetenlerimize qarshi toredilmish misli gorunmemish cinayetin bir ili tamam olur. Bununla elaqedar olaraq emr edirem:
1. Iyul ayinin 16-si TMMR-de matem guny йlan edilsin.
2. TMMR erazisinde hemin gun kechirilmesi nezerde tutulmush butun tenteneli merasimler ve yigincaqlar dayandirilsin.
3.Hemin gun mescidlerde shehidlerin ruhuna Quran oxunsun,ehsan verilsin,mezarlarinin ystunde ekliller qoyulsun.
4.1993-ci il iyul ayinin 16-de,saat 12-de Astara sheherinde ,bolqe ehalisinin numayendelerinin ishtiraki ile matem mitinqi kechirilsin.

TMMR Ali Bash Komandani: polkovnik Alikram Hummetov
16 iyul 1993-ci il.

***15.07.2006 01:17
Banamaz***postuna cavab

Haqiqatan da maraqli yazirsiz.Ozu da chox badi.Romantikaniz yuksaksaviyyadadir. Riyaziyyatchidan chixmayan ish!!!Hatta QARA VOLQA masalasini bela bir yerda kasmayiniz, yazinizi dedektiv edib.Xususan manim uchun bunlar maraaqli ona goradir ki, hamin dovrda olmamisham.

- Yazimiza diggetine gore sene ve butun digerlerine minnetdaram. Hesab edirem ki, kamil riyaziyyatchi ijtimai-siyasi-edebi-dini ve d. sahelerde de oz kamilliyini subut etmeye borjludur!!!

1. Sizin sabiq (?.,H.M.) partiyadashinizdan biri mana deyir ki, man partiya yaranan arafada Hilal muallimin shaxsi evina getmishdim.Gordum orda 2-3 nafar var, ozu da narahatdirlar.Na oldugunu sorushdum.Dedilar ki, Alakram Hummatov oz qoluzorlulari ila evimiza galib bizi hadaladi.Dedi ki, man talish siza partiya yaratmaga qoymayacagam.Haminiz girin Zardushtun prtiyasina.
BU HADISA OLUBMU?

-Elbette, bu chox shishirdilib ve hemin epizodik sehne barede evvelki yazilarimda bilerekden hechne demedim ki, bu gun ehtiyatsizligdan kimlerinse geibine deye bilerem. Amma, bezi digerlerinin de bu suala maragini nezere alib, gisa sherhini verirem. Sehv etmiremse,1991-in evvelleri idi.Elikram,bir silahdashi ve bu gun de ziddiyet dolu fikirli bir meslekdashimizla geje iken evimize menimle dialoga geldi. O vaxtlar o Sosial Demokrat Partiyasina tezeje daxil olmush ve bizi de buna devet edirdi.Yeri gelmishken, bu gun de o partiyanin ideyalarina ve liderlerine shexsi hormetimiz var. Amma, neylek ki, social-demokrat ideyasi TMDF-nin milli meramina yugun gelmirdi. Elbette, diskussiyamiz az gala subhejen davam etdi ve dialogumuzun netijesiz oldugunu derk eden Elikram ayaga gaxmazdan evvel texminen bu son alovlu soz ve xeberdarligi ile mene murajiet etdi: “bey, bu gun Azerbaycanda yashayan butun xalglarimizin numayendelerini ermeni ishgalchilarina garshi mubarizeye seferber etmeliyik. Yalniz gelebemizden - Daglig Garabagi ermeni ishgalchilarindan azad etdikden sonra milli problemlerinden sohbet ede bilerik. Odur ki, xalgimizi novbeti girgina aparmayin.Milletchi azarina tutulmush sizlerin ise Lenkerana ayag achmasina imkan vermeyeceyem ve lazim gelerse, bir partizana donub sizi giraram!”. Onun bu notasindan sonra, “cin atina” minib maksimum hucuma kechdim. Elbette, ona o vaxt ne dediklerimi tam tefsilati ile size bildirmeyejeyem. Amma son notlarim texminen bele idi: “… neylek, Elikram, get girdir o talishlarimizi sheytanin bu Garabag oyununda, lap “ohdechilikle” “doldur” o “shehid planini”…Amma bir gun hakimiyyete getirejeyiniz o panturkist guldurlar sene “gehreman” yox, “veten xaini” adini verejekler. Biz-talish milletchileri ise seni gunahsiz balalarimizi nahagdan gurban verdiyine gore, tenteneli shekilde, Lenkeranin merkezi meydaninda dar agajindan asdirajagik!”.
Gonshu otagda bu hay-kuyume heyecan kechiren ailem ve metbexde hadiseleri izleyen o iki mujahid telebe-genj meslekdashlarim ise
bu son dereje gezebli chixishima mat galmishdilar. Bu gun de herdenbir o emosional sozlerimi yadima salirlar.
Insafla desek, Elikram dediklerime bir kelme bele elave etmeden,ayaga galxdi, derin ve menali baxishlari ile sanki gulumsunerek menimle gorushdu ve menzilimizi terk etdi… Texminen 1993, mayin sonlarina geder, bir defe de olsa onunla gorushmemishdim.
O gun ise belke de heddimi chox ashmishdim, amma nedense, shexsiyyetine boyuk hormet beslediyim Elikram Hummetovun bir gun, mueyyen hegigetleri juzi de olsa anladigdan sonra, Azerbaycan-Talish tarixinde silinmez izler goyajag parlag bir simaya chevrilejeyine shubhem yox idi!


2.Siz kechmishdan danishirsiz.Bu da lazimdir.ancaq bizim uchun maraqli olan bashqadir.Biz gozluyuruk ki, siz galacakdan danishasiz.
SIZIN GALACAK PLANLARINIZ HANSIDIR? YENA DA AXBP-ni YARADACAQSIZ, YA ALTERNATIV ICTIMAI FAALIYYATLA MASHGUL OLARSIZ?

Eziz Ba NAMAZ! “Atropat”in da, Azerbaycanin da, bir niche xarici olkenin da resmi ve geyri resmi numayendelerinin suallarinda da esas yeri senin bu fikrin tutur. Sebirli ol… InshaAllah, haminiz muvafig cavabi alajagsiniz.

p.s. 6-ji yazimi,ishaAllah sabah vererem.

Bu sahifalarda talish hallandirilir:

http://www.azg.am/palm/?lang=RU&num=2006071402&sec=1

http://www.regnum.ru/news/673422.html

HORMATLI Hilal muallim!

Haqiqatan da maraqli yazirsiz.Ozu da chox badi.Romantikaniz yuksaksaviyyadadir. Riyaziyyatchidan chixmayan ish!!!Hatta QARA VOLQA masalasini bela bir yerda kasmayiniz, yazinizi dedektiv edib.Xususan manim uchun bunlar maraaqli ona goradir ki, hamin dovrda olmamisham.Ancaq yena da sabr etmaayib iki sual veriram.
1.Sizin sabiq partiyadashinizdan biri mana deyir ki, man partiya yaranan arafada Hilal muallimin shaxsi evina getmishdim.Gordum orda 2-3 nafar var, ozu da narahatdirlar.Na oldugunu sorushdum.Dedilar ki, Alakram Hummatov oz qoluzorlulari ila evimiza galib bizi hadaladi.Dedi ki, man talish siza partiya yaratmaga qoymayacagam.Haminiz girin Zardushtun prtiyasina.
BU HADISA OLUBMU?
2.Siz kechmishdan danishirsiz.Bu da lazimdir.ancaq bizim uchun maraqli olan bashqadir.Biz gozluyuruk ki, siz galacakdan danishasiz.
SIZIN GALACAK PLANLARINIZ HANSIDIR? YENA DA AXBP-ni YARADACAQSIZ, YA ALTERNATIV ICTIMAI FAALIYYATLA MASHGUL OLARSIZ?

***14.07.2006 01:15
Hilal Memmedov*** postunun davami

5-ji yazi ("gara volga")

Nehayet, SSRI dagildi, Azerbaycanin ilk prezidenti Mutellibov olkeden govuldu,AXC - Elchibey hakimiyyeti geldi… 25 iyul 1992-de Bakida Azerbaycani yeniden telatume getiren Azerbaycan Talish Xalg Partiyasinin (ATXP) gyryltayi oldu. Mehz bu gururtayda partiya oz evvelki TMDF adini ATXP-ye deyishdi ve Azerbayjanda fealiyyet gosteren butun irili-xirdali talish ictimai-siyasi-medeni birliklerini oz terkibinde birleshdirdi.Mehz ilk defe olarag, bu gurultayda ishtirak eden rehmetlik akademik Ziya Bunyadov oz tarixi nitginde talish regionuna siyasi muxtariyyetin verilmesinin vajibliyini geyd etdi…
Azerbaycaninin dovlet, siyasi partiya ve i.a. teshkilatlarinin rehberliyini o gururtaya devet etsek de, jemi bir niche numayendesi ishtirak etdi.Amma jurnalistler bes geder idi.
Azerbaycan MM-in sedri Isa Genber ise gurultaya oz tebrikini gondermishdi…
Seherisi gun, az gala butun Azerbaycan gazetleri bir agiza “Bele bir partiyaya ehtiyac varmi?” serlovheli yazilari derj etdirib, o ki var ynvanimiza doshemishdiler…
Eziz dostlar! Inanin ki, bu setirleri size oturmezden evvel o tengidlerle dolu arxivimi veregleyerken, dehshete geldim – say-hesabi yox imish bize hucumlarin…Amma biz de, “az ashin duzu deyildik”, - opponentlerimizle merdi-merdane vurushurdug…Yeri gelmishken bir “muxalifet”(artig,igtidar) gazeti rehmetlik Ziya Bunyadovun da ynvanina o ki var doshemishdi. O megaleni ona gosterende,gylumsunub bize demishdi:”ay balam, yoxsa o “Muxtar”in siyasiliyine gore bize medal vermeil idiler? Her bele xirda sheye fikir verseniz, “medeni Muxtar”i da itirmeli olajagsiniz…“
Ne ise…Indi de tedrijen kechek esas metleblerimize - Milli herekatimizin en gergin gunlerinin gergin megamlarna aid Atropatin bezi suallarina sizinle birge cavab vermeye jehd edek…Goresen, neychun TMDF tam konulli olarag 25 iyul 1992-de oz adini ATXP-ye deyishdise, 27 fevral 1993-de, oz fovgelade konfransinda ATXP adini novbeti defe deyishmek MEJBURIYYETINde galdi? Ne fovgelade hadise bash vermishdi ki, adimizi deyishmek MECHBURIYYETinde galmishdig? Goresen ne ychun sonralar partiyadaxili chekishmeler bashlandi? Ne uchun alim-professor heyeti, rayon komitelerinin sedrleri istefa vermeye bashladilar??? Ne uchun bash nazirin, prezident aparatinin, milli mejlisin gapilarini rahat achib-ortduyumuz bir megamda, TMMR-in esas IDEOLOGUNA chevrildik? Bax, bu son dereje mejarali sehneler eksklyuziv olarag, ilk defe ATROPAT sehifelerinde ozune yer tapajagdir,inshAllah!!! Belelikle…
… 7 ay idi ki, Edliyye Nazirliyinin gapilarini doymekden yorulmushdug. Yazig o vaxki nazir Ilyas Ismayilov., - o da elimizden tenge gelmishdi.Muvafig komissiya her defe nizamnamemizde guya bir sehv tutub, onu duzeltmekden otru novbeti ijlasa ishimizi saxlayirdi. Partiyamizin Lenkeran komitesinin sedri Barat Gasimov ise daha yollari olchmekden yorulmushdu…Gisasi, nazirliyin ESAS telebi bu idi ki, guya respublika konstitusiysina gore,milli zemine gore partiya yaratmag olmaz, ve bu sebebden de biz adimizi deyismeliydik. Yani, guya adimizi deyishsek, daha milli zeminde olmazdig. Herchend ki, o vaxtlar “turk” adi ile bezi xirda-mirda milletchi partiyalar resmen geyde alinmishdi.
Eziz doslar! Xaish edirem bu sehneni DIGGETLE oxuyub yadda saxlayasiniz, inshAllah,novbeti postlarimdan birinde, mehz bu sehne ile bagli chox sheyler size belli olajag. Amma, men de bezi meselerde chox derine getmeyib sizin mentigi muhakimenize buraxajagam. Ona gore yox ki, gorxub yazmayacagam, sadeje olarag, bu meselelerin izahinda semimiliyimi itirmemekden otru bunu edejeyem.
Son dereje vacib bir tarixi megama da toxunmag isteyirem: evvala, hele 1988-89-dan bir arzum da var idi ki, gejekde Azerbaycanda yashayan milli azliglarin ymde menafeyine xidmet eden bir SHURA yaradilsin. Sonralar, bilavasite dovletin teshebbusi ile hemyerlimiz prof.Ebulfez Rejebovun rehberliyi ile bele bir medeni shura yaradildi,amma birje guru adi var idi. Odur ki, hele TMDF yaradilarken, meslekdashlarima bele bir siyasi shuranin yaradilmasinin galajakda daha xeyirli olajagini bildirsem de, milli hissleri yenije yukselmeye bashlayan diger xalglarin numayendeleri kimi, bizimkiler de bu varianta getmediler. AXBP ideyasi altinda resbublikada yashayan butun xalglarin ijtimai-siyasi birliklerini birleshdirmek ideyasi hech vejhle bashimdan chixmirdi ve bu gun de chixmir.
Ey menim istekli gardash-bajilarim! Inanin ki,o vaxtlar xalgimi sevdiyim geder de diger xalglara da mehebbetim var idi. Boynuma aliram ki, yalanchi turkchi ideyalariyla bu gun de barishmiram, amma ozune bu gun turk deyen o gardashlarimin da milli hisslerine hormetle yanashmisham.
Amma, neylek ki, o vaxt butun xalglar oz mustegil milli oyanishina daha ystunluk verirdiler.
Odur ki, yuxarida geyd etdiyim arzum o vaxtlar helem ki, yreyimde galmishdi. Bir de ki, onda ozum de hiss edirdim ki, her hansi etnik adi ile ijtimai-siyasi gurum yaratmaga bize imkan vermeyecekdiler.
Eslinde, dunyada da bele resmi siyasi paryilar o geder de chox deyildi. Men az gala tarxchi-politolog olub, gunlerle bele etnik esasli partiyalarin siyasi mubarize yollariyla tanish olurdum.
Bes, ne etmeli?! Edliyye Nazirliyi eks tedgirde bizi geyde almazdi. Bu 7 ayda defelerle partiyamizin MK ve buru ijlaslarini chagirmaga mejbur olurdum.Nehayet,gerara aldig ki, Edliyye Nazirliyini Ali Mehkemeye verek. Bele de etdik.Yazig AM sedri Tahir Kerimli…O da elimizden tenge gelmishdi. O da bize gorushlerinde “Eshi, bir bashga etnik olmayan ad tapa bilmirsiniz, tapin, sonra geyd olunun da…” meslehetini verdi. Ona da “YOX!” dedik.
Eziz dostlar, o vaxtlar Milli Mejlis,Prezident aparati da elimizden zinhara gelmishdi – sayi hesabi olmayan beyanat-murajietlerimiz dayanmirdi… Amma bir gun, axir ki, aglimizi “bashimiza goymaga” mejbur oldular… Bax,esas mejaralarimiz da mehz o gunden bashlandi.
…1993-de,sehv etmiremse, martin evvelerinde, kimse mene zeng vurdu ki, bes “sabah filan heykelin gabaginda filan sheherden gelen dostun seni gozleyejek. Gejikme ha!”. Dedim ki, “bash yste!”. O vaxtlar, o-bu tanishlarimla bele gorushlerim tez-tez olardi...
Odur ki, seherisi gun, hemin heykelin gabaginda gozleyerken, gefleten hardansa gara bir volga mashini duz gabagimda saxladi ve bir sened gosterib mashina oturmagimi teleb etdiler. Arxada - biri sagimda,biri solumda oturdu.Gabagda, shoferin yaninda da biri oturmushdu… Nese bir kelme sorushdumsa da, “yerinde javab alajagsan!”, deyib mashini fitillediler…
O gorushe gedende, yegin ki, bu gun bu setirlerimi oxuyan o meslekdashim-dostum da yanimda idi, amma neje oldusa onu bashga bir ishin arxasiyca gonderdim. Ondan ayrilmagimdan hech 2-3 deg. kechmemishdi ki, meni mashina otuzdurdular. Yreyimde ele hey ozumu soyurdum ve Allaha yalvarirdim ki, kash o dostum mashina mindiyimi gorub nomresini gotureydi., chunki hele hara ve kimler terefiden aparildigimi sehih bilmirdim, yreyimde ise ele hey kelmeyi-shehadetimi tekrarlayirdim…

(ardi var)

***13.07.2006 00:23
Hilal Memmedov*** postunun davami

4-ji yazi

1991-de Bakida Az EA-nin Riyaziyyat institutunda bash elmi ishchi vezifesine kechdim.O vaxtlar SSRI-nin her yerinde oldugu kimi, respublikamizda da gergin siyasi vazyat movjud idi. Dogrusu, heyatimi siyasete hesr etmek niyyetim ise eslinde yox idi. Yalniz medeniyyet cherchivesi daxilinde xalgin milli medeniyyetinin berpasi ve intibahi namine nese etmek isteyirdim. Amma yegin gi, bu setirlerimi oxuyan o bir neche “provokator” gardashlarimin – “o xalgin ki, ymde huguglarini mudafie edejek siyasi bir gurumu yoxdur, onun medeni huguglarinin da gorunulajagina teminat yoxdur” shuarinin tekidi ile son dereje agir ve chetin bir mesulyeti uzerime goturmeye mejbur oldum– TMDF-nin sedri sechildim. 17 sentyabr 1991-de, oz tesis konfransinda beyan etdiyi kimi, Talish Milli Dirchelish Firgesi (TMDF) Azerbaycanin siyasi alemine goshuldu. Gisa bir vaxt kechmedi ki,Rusiyanin en populyar gazetlerinde bu barede genish malumatlari sherh etdikden sonra, “Azadlig”,”Millet”,”Muxalifet” ve i.a. gazetler bize garshi novbeti hucumlara kechdiler. Amma, biz de jesaretle konturatakaya kechirdik. Hetta bir neche defe bu gazet redaksiyalarinin rehberliyile ile “elbeyaxa doyushe” de getmishdik. En boyuk sensasiyyamiz ise Moskvada (hele ki, Bakida buna imkan yox idi), yuxarida baresinde geyd etdiyim telebe ile birge neshr etdirdiyimiz, TMDF-nin 5 min tirajli “Toloshiston” bulletindeki “Ne ychun bezi talishlar oz milli mensheyini danirlar? (ve ya: Azerbaycanda turkleshme prosesi ve onun facieli netijeleri” adli bir yazimiz oldu. Oz imzamla yazdigim bu megalemde yuxarida baresinde sohbet etdiyim Astara raykomunun galdirdigi problemlere - milleti gorxag ve myti eden bir sira tarixi sebebleri arashdirmaga sey etmishdim.
Ey menim bu setirlerimi diggetle oxuyan eziz gardash ve bajilarim! Inanin ki, bu gun, dini baxishlarimin bugunki merhelesinde o megaleni o derejede keskin yazmazdim. Shubhesiz ki, orada turk gardashlarimin milli hislerine toxunajag yerler de var idi, herchend ki, o sitatlar da ele turk alim ve ziyalilarindan getirilmishdi.
Amma, o vaxtlar o megale menim, 15 il evvelki emosional bir genjin, mytileshmish - “gij talish” kinayesine alishmish bir xalgin oz juzi huguglarini mudafie etmeye cagiran bir harayim idi! Bu harayim dogrudan da oz gujli sedasini verdi. Evveljeden ozumy garshida gozleyen en dehshetli menevi ve fiziki tezyiglere bele hazirlamishdim.Inanin ki,o vaxtlat esasen dunyevi fikirli olsaydim da, her gun evden bayira chixanda kelmeyi-shehadetimi oxuyurdum. O 5 min tirajli “Tolishiston” “defisite” chevrilmishdi. Adlarini melum sebeblerden chekmeyejeyim, bir sira gorkemli tarixchi akademik,alim ve professorlar bu megaleme en yuksek giymeti verdiler, hetta shexsiyyetine hedsiz hormet etdiyim bir akademik bu megalemi bir neche defe kelme-kelme oxuyarag, feyziyyab aldigini bildirmishdi. Tengidchilerimin sayi ise kesilmirdi – az gala butun respublika metbuati ve televiziyasi “ermeni deyirmanina su token” Hilal Memmedovun “milletchiliyinden”,”aragarishdirijiligindan” ve i.a. –dan behs edirdi. Eh heyasiz opponentim ise Fazil Rehmanzade adli bir yazichi idi.Bu gun de, onun “eserlerinin” “bash gehremaniyam”.Bir defe onun teshebbusi ile Institutumuzda boyuk bir yiginjag kechirildi. Institutumuzun o vaxtki direktoru,AZ.EA-nin prezidenti rehmetlik akademik Feramez Maksudov o yigincagi achib,sozu Rehmanzadeye verdi.Yeri gelmishken, deyim ki, rehmetlik Feremez muallim metin turkchi ve Naxchivan-Ermenistan klaninin gujli mudafiechisi olsa idi de, savadli ve merd insanlara da hormet ederdi.Sonralar,1993 avgust hadiseleri erefesinde de her defe meni kabinetine chagirib Lenkeran hadiseleriyle ve shexsiyyetine hormet hissiyle yanashdigi Elikramla maraglanardi.
Ne ise,kechek o gorushe...
Eziz dost, indi ozun tesevvur et halimi. Ozumuterif olmasin,herchend ki, butun institut kollektivi (ve ymumiyyetle Azerbayjanda) 25 yashinda iken dunyada az-chox taninan bir sovet riyaziyyatchisi kimi mene hormet etseler de, bu son siyasi baxishlarim onlari da narahat etmishdi. Inanin ki, 1-2 “bazar elmi ishchi”mizden bashga, diger alimler sebrle meni basha dushmeye chalishirdilar (bu gun de meni hormetle garshilayirlar). Amma, 120 neferlik bir kollektivde Fazil Rehmanzadenin ynvanima dediyi heyasiz ittihamlar, onlarin baxishlarina da tedrijen tesir etmeye bilmezdi...Shubhesiz ki,onlarin yerine men de olsaydim, bu ishe lageyd gala bilmezdim. Guya dunyanin 100 xariji olkesinde vetenperverlik-turke sevgi missiyasi ile seferlerde olan F.Rehmenzade lap zile – guya, ermenilerle seperat sazishlere getmeyimin subut olunmasina kechdikde, doze bilmedim. Yeri gelmishken, eshitmishdim ki, o eslen dagli, ve belke de dag yehudilsi idi (herchend ki, bunu sehih bilmirdim). Derhal ayaga galxdim ve var-guvvemle chigirdim: Ay Feremez muellim, ay menim eziz kollegalarim, siz deyin, kiminiz indiye geder bir-iki xariji olkeye – sirf riyazi elmi konfransa kgb-nin xususi shebesinin suzgejinden kechmeden, rahatligla gede bilmisiniz? Bes nece ola biler ki, bu yehudu “yazichi” tor-tokuntusi 100-den artig olkede azerbayjan-turk millettseverliyini terennum etmishdir? Bundan sonra, bu kgb “shestorkasinin” mehz ozunun ermenilere xidmet etmediyine inaminiz ola bilermi?... Daha bir neche alovlu fikir de dedim. F.Rehmanzade tamam chashginliga dushdu – “16 yashlim birje gizimin namusuna and ichirem ki, men yehudi deyilem, turkem ve bu avanturist Memmedovun dedikleri bohtandir” jumlesini ise agzinda goydum.
“Ay Feremez muellim, turk xalginin milletsever bir oglu kimi deyin, hansi merd turk kishisi oz gizinin namusuna and icher? Ve bu bir daha subut etmirmi ki,en boyuk yehudi avanturistinin ozu de mehz bu Rehmanzadedir?” sorushdum. Rehmetlik Feremez muellim bu gisa chixishimdan sonra, az gala o Rehmanzadeni bayira govdu, yiginjagi ise bagli elan etdi… Suyu suzule-suzule bizim institutdan chixan Rehmenzade, diger yerlerde ishleyen bezi diger “xoshagelmez” talish,kurd,lezgi alimlerine garshi hucume hazirlashirdi…
Bir maragli fakti da xatirladim… Bu megalemle bagli ses-kuy bir balaja yatmishdi ki, bir de xeber geldi ki, Gusar zonasinda ve Dagistanda yashayan lezgiler bu megalemi rusjaya mukemmel terjume edib,az gala butun gazet,jurnal ve kitablarina saliblar. Hetta, bir defe bir lezgi kendine gorushe gederken,bir tarix muallimi lezgijeceye terjume edilmish o megalemin brashurasini mene gosterdi ki, bunu biz oz ushaglarimizda milli ruhu yukseltmekden otru ders vesaiti kimi kechrik. Xulase, lezgilerin de milli gehremanina chevrildim ve ele bir konfrans-gurultaylari olmaz idi ki, meni de oraya devet etmesinler…Hele bu harasidir ki... Birden,eshitdim ki,Ermenistanin rus dilinde neshr edilen “Kommunist” gazeti de bir sehifesini menim o megaleme hesr edib. “Allah sheytana lenet etsin!”, “deyesen ermenilerin de milli gehremanina chevrildin”, deyib meslekdashlarim da menimle zarafatlashardilar. Bu megale oz xalgimizin ziyalilarini ise dogrudan da diksindirmish ve milletlerinin gelejeyi namine ashagidaki suallar barede dushundurmeye vadar etmishdi: minillerden beri dinj yashadigi yurdunda, ishgalchi yadlarin muntezem gapazlarindan “gij”elmish bir xalgin bashini silkelemeyinin novbeti tarixi vaxti-megami yetishmemishdimi??? Yoxsa, o yadlar terefinden "gazandigi" "gij talish" "titulunu" ozuyle gebrejen aparmalidir?

(ardi var)

***12.07.2006 00:02
Hilal Memmedov*** postunun davami

3-ji yazi.

Gayidak 11 yanvar Lenkeran hadiselerine.Efsuslar olsun ki, neinki Moskvada, lap Bakinin ozundede oz meslekdashlari Elikramin bu teshebbusune ele de yuksek giymet vermediler, hetta agiz buzenleri de tapildi. Elikramin esasen Garabag probleminin ve zonanin sosial problemlerinin helline yoneldilmish bu herbi tedbiri az gala “talish seperatizmi” ile de baglayanlar oldu. Amma, biz sehih oyrendik ki, burda hech bir talish meselesi yoxdur. Elikramin bu ingilabi herakatina sevinsek de, diger terefden meyus oldug ki, hech bir talish kelmesini eshitmedik. Amma, sonralar kimlerinse (belke de bizim yuxaridaki talishlarin teshebbusu ile) “Komsomolskaya Pravdanin” muxbirleri Lenkerana getdi ve sehv etmiremse, yanvarin 20-de boyuk bir ocherk neshr edib Elikramin gehremanligindan yazdilar.Bu gun bir sira politologlarin mentigine istinad etsek, eger mehz o vaxtlar Elikram TMMR йlan etseydi, bu gun Azerbaycan tarixinde chox sheyler deyishe bilerdi. Nece ve hansi istigametde olan deyishiklik barede ise burada negl etmek istemirem… Goy, bu da galsin tarixin gelejek muzakiresine…Amma, burada geyd etmek yerine dusherdi ki,mehz bir nech aydan sonra, 5 minden artig tirajla chixan “Tolish”in 3-ji nomresinde “Komsomolskaya Pravda”daki o megaleni derj etdik ve Baki meydanlarinda yaydig, beleki, kimlerinse gosterishi ile gazetin gosterilen nomresi Bakida ishig yzyny gormemishdi...
Bakida bash veren 19-20 yanvar fajiesi ise birden-bere hamimizin gelbini esdirdi, geyri-ixtiyari olarag, “tolish” gazetimizin de chapini yubandirdi.Gorxum bu idi ki, bizi duzgun basha dushmezler, herchend ki, gazetin 3-ji nomresinin esas megzi de Baki fajiesine ve Lenkeran hadiselerine hesr olubumushdu. O vaxtlar Moskvada en izdihamli bir mitingi kechirtdik. Belke de 100 minden artig bir adam toplashmishdi sefirliyin gabagina,ordan Ostankina tele.gullesine geder piyada getdik. Moskva en heyacanli gunlerini yashayirdi. Men hemin o mitingi teshkil edenlerden biri idim.Ve bir niche gun sefirlikde plan cizirdig.O vaxtlar Moskva oz sehvini ort-basdir etmek uchun rusiya ijtimaiyyeti arasinda geja-gunduz yayirdi ki, guya Bakida azerbaycanlilar ruslara garshi vehshilik etdiklerinden, ordu Bakiya girib ve ruslari xilas edib. Ruslar buna inanmishdilar da. Hetta oz institutumda da bele bir fikir yaranmishdi. Odur ki, bir seminarda sevimli muallimim akademik S.M.Nikolskiy mene 1 saat vaxt verdi ki, real veziyyeti seminar ishtirakchilarina izah edim. Menim chixishim o geder tesirli oldu ki, axirda agladim da…Alimler mene bashsagligi verirdiler. Shukur Allaha ki, bu rus ijtimaiyyeti sonralar hegigeti ozy derk etmeye bashladi. Sonralar Elikramin da meglubiyyeti bize tesir etdi.Elbette, bu gun de Lenkeran ehalisi arasinda onun bir musbet addimi giymetlendilir ki, o oz silahli destesini sheherden chixardib mesheye apardi.Eks tegdirde, belke de chox girgin olardi. Yeri gelmishken,bu yaxinlarda o vaxt Eliktrama yaxin olan o gehreman silahdashlarindan bezisi bu addimin sehv oldugunu bildirdi – onlarin fikriyce, ister Baki mitinginde,isterse de Lenkeranda yegane itkisiz ve ya az itkili variant, geri chekilmek idi – bunu ise ne Baki etdi,ne de Lenkeran…
Belelikle, bir niche aydan sonra eyni zamanda “tolish”in 3 nomresini derj etdik ve 20 minden chox tirajla,teminen 10 iri korobkalari (her biri taxm.30 kg.) Bakiya yola saldig…Ozum de min bir heyacanla teyyareye oturdum. Ruslar o vaxtlar bele sheylere o geder de fikir vermirdiler. Sorushanda da dedik ki, bes talishin heyatindan behs eden bir gazetdir, baxa da bilersiniz… Bakida da xoshbextchilikden bize ilishen olmadi. Duzi o vaxtlar ora-bura koch ha kochler de tomojni ishchilerini yormushdu… Bu gazetlerin hedsiz rolu oldu. Az gala butun kendlere yayildi.Sonralar oyrendik ki, 1989-da yuxarida geyd etdiyim “Avesta” jemiyyetinin “toloshi sedo” adli kichik hecmli gazeti de juzi tirajla Shaglaserde chixardiblar. Elbette bu da hedsiz tedgirelayig hereket idi.O vaxtlar bu kend TND-nin ideoloji merkezine chevrilmishdi…
Mehz o vaxtlar bu “tolish” gazetinin vasitesiyle Azerbaycanda yuzlerle-minlerle milletseverlerle birleshdim. 90-nin evvellerinde mehz Bakida Talish Medenyet Merkezinin, ve Talish Xalg herekatinin bunevresini goymush 20-21 yashli bir telebe genjle tanish oldum.Melum sebeblerden onun adini yazmiram.Amma, birje jumle deye bilerem: sonralar en eziz ve yaxin dostuma ve meslekdashima chevrilmish o gehreman ve mujahid genjin hedsiz menevi arxasi olmasaydi, belke de bu gun size bu setirleri yazmazdim…Allah onu yuxarida geyd etdiyim iblisin hiyle-sheri-belalarindan hifz eylesin. Eminem ki, onu da sindirmaga jehd eden o iblis ozu sinib-mehv olacagdir! Ygyrlar o gardashima…
Belelikle, gisa bir muddet Bakida galdigdan sonra Moskvaya gayitdim.Yuxarida baresinde danishdigim Murad Ajiyevle tanish oldum. Deme, o gedim kymik - turk xalginin numayendesidir, familyasi ise “hajiyev” imish (babasi da mehshur dindar-haji imish).Onun “talish” temasina maragi ise professional senetiyle bagli imish – axi 30-dan artig azligda galan xalglar baresinde yazilari yazan M.Ajiyev haradan bileydi ki, by tema bu geder ses-kuye sebeb olajagmish. Onun dediyine gore, talish barede yazmag hech aglina bele gelmirmish, dede-babalarinin yurdu olan oz dogma Dagistanina, oradan da serhedi kechib Guba-Gusar zonasindaki itmekde olan azsayli xalglar barede yazmag isteyirmish. Kimse ( bax bu “kimseni” oyrene bilmedim,kash bir gun bileydik!!!) ona meslehet verir ki, get Lenkerana, bax orada chox keshvler edejeksen. Muradin dediyine gore, onda chox heves yaranmishdi. O vaxtlar ishlediyi “Vokruk Sveta” jurnali SK Komsomolon jurnali idi, hele ki, yashil ishigda gedirdi. Onu Lenkeranda resmen garshilayir, yaxshi yer de verirler.Amma geje iken “Avesta”chilar terefinden “ogurlanir” ve talishin real heyati ile tanish etdirilir… Bax, bele-bele ishler…
O megale de “Avesta”nin esas xidmeti idi. O vaxtlar Muradla bir musahibe de goturdum ve “Tolish”in 1-ji nomresinde derj etdirdim.Sonra,1991-de onunla Astaraya geldim.1 aydan chox
Talishin fusunkar yerleriyle tanish etdim.Sonra bashga bir journalist de geldi. Chox kechmedi ki, novbeti “Talish,Charuj ve bashgalari” adli yazisi da oz jurnalinda neshr edildi.Elbette, o megalede baremde de chox semimi fikirler var idi.Istenilen halda, bu gun de o dustum Murada minnetdaram. Axi, o bu ve evvelki megalesini dunyanin bir neche olkesinin de en mehshur jurnallarinda da tam temannasiz olarag chap etdirmishdi.
Duzi bir arzum da var idi ki, 3-ji en boyuk megaleni de Lerik seferinden sonra yazmaga bashlasin…Efsus ki, SSRI dagilmaga bashladi ve garshida ise bizi daha chetin,daha fajieli gunler gozleyirdi…

(ardi var)
p.s. e-mailim: hilalmamedov@yandex.ru

*12.07.2006 18:43 Banamaz*postuna javab:

Chalishin suallara cavab veranda suali veranin kimliyi ila maraqlanmayin.Bela etsaz obyektiv olacaqsiz.Aks taqdirda yox!

-boli,axi hansi postumda ve hansi fikrimden hiss etdin ki, sual verenin kimliyi ile maraglaniram?

Sizin cavablariniz aslinda bir az ironikdir.
Na daxli var 13 il ya 10 il?

- 13 il- 10 il= 3 il. Bu 3 ilde ise insanlar olum kameralarinda,zindanlarda,gurbetde her gununu, her saniyesini bir omur bilibler...

Bir da na daxli var Rus dil ya Talish dili?

???

Bir da ki, sizin bayanati dilindan asili olmayaraq harf harf muzakira olunub.Nainki soz ba soz.

- bir de oxu, nogte-vergullerine de fikir ver...

Birdan mandan farqli olaraq BINAMAZ durub dedi ki, bas niya o bayanati rus dilinda vermisiz? Azarbaycan turkcasinda olmazdimi?Tem boli motiv Azarbaycan hokumatina hesablanmishdi?Balka onun rusca olmagi sizin o vaxt talish diasporasi olmaginiza dalalat edirdi?

- motiv Azerbayjan hukumetine hesablansaydi, bir neche aydan sonra o hukumeti Avropa Mehkemesine vermezdim.
Bes fikrimi Rusiya ve Ermenistanin sayt ve gezetlerine hansi dilde bildirmeliydim?

Qaldi uchuncu iradiniza.Siz vatani tark etmayib zindana dushmayi niya istamadiz? Sizi hech habs da etmazdilar.Ona gora ki, alinizda silah olmayib.Neca ki, Faxraddin Abbasovu va sairlari tutmadilar.Lap tutaydilar.Bununla nayi itirardiz ki?Magar Ali Nasir habsdan chixmaqla oz faaliyyatindan qaldi? Aksina daha da mahsuldar oldu.Siz ozunuzu zarra qadar da gunahkar bilmirsiz ki, tarafdarlarinizi atib getmisiz?

??? (B.Aqazade ashagida gismen javab verdi,ardi gasin sonraya)

P.S. Bir shey isa hech vaxt duzalmiyacak.Hech kim sheyxi ala vermak istamir.O cumladan Hilal muallim.Hami ondan qorxur.Kimsa guya hormat ediram deya bilar.Inanin ki, yalan deyar.Sheyxin talish harakatinda barmagini hech kim kasa bilmaz.O barmaq olub va var.

-Ilk onje, gelbimize soxulmush sheytanin barmagini kesmeye cehd etmeliyik.En gorxulusu o barmagdir!!!

Allahin adi ile! Banamaz qardashim, evvela AliAkram Hummetovun sen yashda ovladlari var, odur ki, bir az ehtiramli ol ki, Onu sevenlerde senin ehtiramini saxlasinlar. Saniyen, yazanda yadindan cixarma ki, bir az barmaq arasi ve yungul shekilde tutduqun hadiseler senin ve menim xalqimizin taleyi ve faciesidir.
Hilal Mehemmedova gelince, ona TMMR-in bash ideoloqu damqasi qoyulmushdu(eslinde bu bes qeder heqiqetdir, doqrusuna yeqin ki, cenab Mehemmedov ozu cavab verer) ve o dovrde ele kecse idi, shubhesiz zindana atilacaqdir, bunda da men hec bir xeyir gormurem, nece ki, digerlerinin de zindana dushmesinde ziyandan bashqa bir shey gormedik.
Mesel var deyerler, qelebenin yiyesi coxdur, meqlubiyyetse hemishe yetimdir. Amma ilk novbede TMMR Rehberi ve AXBP Sedri bu meqlubiyyete yiye durmalidirlar! Sen yiye durmaya bilersen, hec onlarda yiye durmaya biler, amma men 1993-cu ilde yashim bele catmadiqi ve hec bir ciddi meselede ishtirak etmediyim halda hemishe yiye duranlardan olacaqam, cunki men bu xalqin oqluyam ve onun neinki on uc il bundan qabaqki tarixi, yuz, min, on min il bundan qabaqki tarixide qelebesi ve meqlubiyyeti ile birge menimdir, men onun varisi ve yiyesiyem!
Cenab Hilal Mehemmedov! Menimde coxlu suallarim var Size, amma onlari burda vere bilmeyeciyem, eger bura bir email unvani qoysa idiniz, men oz suallarimi ora gondererdim. Siz email vermekden imtina edib, her neye burda aciq shekilde cavab vereceyinizi bildire bilersiniz, amma men yenede o suallari bura yazmayacaqam, cunki oz aziz milletimin menafeyin Sizden hec de az dushunmurem.
Vassalam!